روش علمی کارهوش

خلاصه در چهار جمله

1. سنجش به ریال واقعی: با تورم سالانه ۷۶٫۸٪ (مرکز آمار ایران، مهر ۱۴۰۵)، دارایی کم‌نوسانی که از تورم عقب بماند هم قدرت خرید را کم می‌کند؛ پس نتیجه‌ها پس از کسر تورم سنجیده می‌شوند.
2. شناخت دوبعدی: توان مالی تحمل زیان و تمایل روانی به ریسک جدا سنجیده می‌شوند و سقف ریسک، کمترِ این دو است.
3. انسان تصمیم می‌گیرد: هوش مصنوعی پیش‌نویس می‌سازد و هیچ توصیه‌ای بدون تأیید مشاور سرمایه‌گذاری به شما نمی‌رسد.
4. کارنامه کامل: همه توصیه‌های قابل سنجش، درست و نادرست، در صفحه شفافیت منتشر می‌شوند.

۱. شناخت شما

رهنمودهای بین‌المللی تناسب توصیه (ESMA و CFA Institute) می‌گویند مشاور باید وضع مالی و توان تحمل زیان، اهداف و تحمل ریسک، و دانش و تجربه شما را بسنجد. کارهوش این را با هفت سؤال انجام می‌دهد:

• توان ریسک: افق سرمایه‌گذاری (۴۰٪)، ثبات درآمد (۲۰٪)، ذخیره اضطراری (۲۰٪) و ضریب سرمایه‌گذاری، یعنی سهم این مبلغ از کل دارایی (۲۰٪). اگر بیشتر دارایی شما همین پول باشد، توان تحمل زیان کمتر است.
• تمایل به ریسک: واکنش به افت ۲۰٪ سبد (۶۰٪) و تجربه سرمایه‌گذاری (۴۰٪).
• امتیاز ریسک = کمترِ این دو. اگر توان مالی کم باشد، تمایل زیاد آن را جبران نمی‌کند.

وزن‌ها فعلاً قضاوت کارشناسی‌اند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند پرسشنامه به‌تنهایی پیش‌بینی محدودی دارد؛ جایگزینی بخش تمایل با مقیاس ۱۳ سؤالی پژوهش‌شده Grable & Lytton در دست بررسی است.

۲. سبد مرجع

پایه آن اصل تنوع‌بخشی در نظریه مدرن پرتفوی است: ترکیب چند دارایی، ریسک کل را کمتر از جمع ریسک اجزا می‌کند. ترکیب مرجع فعلی برای افق بلندمدت و با ذخیره اضطراری کامل:

• افق کوتاه‌تر، سهام کمتر: برای افق زیر یک سال سهم سهام حداکثر ۱۰٪ و طلا حداکثر ۳۰٪، و برای ۱ تا ۳ سال سهام حداکثر ۳۰٪ است. بدون ذخیره اضطراری، سهم نقد بیشتر می‌شود.
• طلا هسته سبد است: پژوهش Baur و Lucey نشان می‌دهد طلا به‌طور میانگین پوشش ریسک سهام است و در سقوط‌ها پناهگاه کوتاه‌مدت. در ایران طلا اثر نرخ ارز و قیمت جهانی را با هم می‌گیرد.
• درآمد ثابت برای نقدشوندگی است، نه حفظ ارزش: بازده حدود ۳۵٪ در برابر تورم ۷۶٫۸٪ یعنی بازده واقعی حدود -۲۳٫۶٪ در سال.
• تورم بالا: پژوهش Man Group روی حدود یک قرن داده نشان می‌دهد در دوره‌های تورم بالا و رو به افزایش، سهام و اوراق اسمی بازده واقعی منفی داشته‌اند و دارایی‌های حقیقی بهتر عمل کرده‌اند.

این وزن‌ها (نسخه ۲، فعال از ۱۶ آبان ۱۴۰۵) قاعده کارشناسی‌اند. نتیجه آزمون آن‌ها روی داده ده‌ساله بازار ایران در بخش بک‌تست ده‌ساله آمده است.

۳. حباب سکه

ارزش ذاتی سکه امامی، ارزش طلای خالص آن است: ۸٫۱۳۳ گرم با عیار ۹۰۰، یعنی حدود ۷٫۳۲ گرم طلای خالص. فاصله قیمت بازار با این عدد «حباب» است و هنگام خرید سکه، بخشی از پول صرف حباب می‌شود، نه طلا.

منبع قیمت: TGJU. این عدد آموزشی است و توصیه خرید یا فروش نیست.

۴. توصیه روزانه

1. دادهسبد شما، قیمت امروز (TGJU و TSETMC)، اخبار ۷۲ ساعت اخیر و فاصله سبد با ترکیب مرجع.
2. پیش‌نویس هوش مصنوعیبا مدل gpt-4o-mini و قواعد ثابت: فقط اقدام‌های خرید، افزایش، نگه‌داری، کاهش و فروش؛ جابه‌جایی حداکثر ۳۰ ٪ سبد؛ اعداد عیناً از داده؛ شبکه‌های اجتماعی منبع نیستند.
3. تأیید مشاورمشاور پیش‌نویس را تأیید، ویرایش یا رد می‌کند. فقط توصیه تأییدشده نمایش داده می‌شود.

جهت هر توصیه را موتور قاعده‌محور (بخش بعد) تعیین می‌کند و هوش مصنوعی فقط توضیح می‌دهد؛ اقدامی که خلاف سیگنال‌ها باشد برای مشاور علامت‌گذاری می‌شود. این روش با رهنمود IOSCO درباره هوش مصنوعی (نظارت، آزمون و پاسخ‌گویی انسانی) هم‌راستاست.

سیگنال‌های امروز موتور قاعده‌محور

پنج سیگنال کمّی، وزن هر دارایی را حداکثر ۱۰ واحد درصد بالاتر یا پایین‌تر از سبد مرجع می‌برند. سیگنالی که داده تازه ندارد غیرفعال می‌شود و اثری ندارد.

• حباب سکه امامیعادی
  ۳٫۹٪
• روند طلای ۱۸ عیارصعودی
  +۲۳٫۲٪ بالای میانگین ۲۰۰ روزه
• روند شاخص کل بورسغیرفعال
  تاریخچه شاخص هنوز جمع‌آوری نمی‌شود
• نرخ واقعی درآمد ثابتمنفی
  −۲۳٫۶٪ در سالدرآمد ثابت فقط در حد نیاز نقدشوندگی؛ تا ۵ واحد کمتر از هدف.
• شتاب تورمرو به کاهش
  میانگین ماهانه ۴٫۰٪ در برابر ۵٫۹٪

• روند: قیمت امروز در برابر میانگین ۲۰۰ روزه. پژوهش Man Group نشان داد راهبردهای روند در دوره‌های تورم بالا عملکرد قوی داشته‌اند.
• طبقه سرمایه: ابزار اجرا را تعیین می‌کند. سبد خرد (کمتر از ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان) فقط از صندوق‌ها؛ سبد میانی صندوق، به‌علاوه سکه تمام وقتی حباب پایین است؛ سبد کلان (بیش از ۳٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان) با تقسیم میان چند صندوق و مدیر. هزینه رفت‌وبرگشت طلای فیزیکی حدود ۴٪ و صندوق طلا حدود ۰٫۲۴٪ گزارش می‌شود.
• کسری سکه و صندوق اهرمی در سبد مرجع پیشنهاد نمی‌شوند.

منبع قیمت: TGJU؛ تورم: مرکز آمار ایران. این سیگنال‌ها آموزشی‌اند و دستور خرید یا فروش نیستند.

عوامل جهانی و ژئوپلیتیک

اقتصاد ایران از قیمت نفت، دلار جهانی، نرخ بهره و تورم آمریکا و تنش‌های منطقه اثر می‌گیرد. کارهوش برای هر عامل جهت اثر بر بازار ایران را نشان می‌دهد و سه سناریو می‌سازد؛ قیمت آینده را پیش‌بینی نمی‌کند، چون هیچ روش علمی معتبری چنین دقتی ندارد.

• ریسک ژئوپلیتیکبحران
  بحران فعال · حمله به نفتکش‌ها در هرمز ادامه دارد؛ مذاکره غیرمستقیم ایران و آمریکا از طریق قطرفشار بر ریال و تقاضای پناهگاه (طلا، سکه)؛ نوسان شدید بورس. نقد و تنوع مهم‌تر از همیشه؛ تا ۵ واحد طلا بیشتر و سهام کمتر.
• نفت برنترو به کاهش
  ۹۹٫۹ دلار (−۱۴٫۹٪ نسبت به مرجع قبلی)افت تند نفت معمولاً نشانه کاهش تنش یا کندی اقتصاد جهانی است؛ احتمال اصلاح دلار و طلای داخلی.
• دلار ضمنی بازار طلاصعودی
  ۲۵۶٬۳۰۳ تومان · +۴۴٫۶٪ در ۹۰ روزریال در روند تضعیف است؛ دارایی‌های ارزمبنا (طلا، سکه، سهام صادراتی) پشتیبانی می‌شوند.
• اونس جهانی طلانزولی
  ۴٬۰۳۴ دلار · −۷٫۲٪ نسبت به میانگین ۲۰۰ روزهفشار نزولی جهانی بر طلا.
• نرخ بهره آمریکاانقباضی
  سقف ۴٫۰۰٪ · نگه‌داشت ۳٫۷۵ تا ۴٪ در ۲۸ اکتبر؛ بازار حدود ۸۵٪ احتمال افزایش در ۹ دسامبر می‌دهدانتظار افزایش نرخ: دلار جهانی قوی‌تر و فشار بر اونس؛ اثر بر طلای داخلی از مسیر اونس.
• تورم آمریکارو به افزایش
  ۳٫۷٪ سالانه (قبلی ۳٫۴٪)تورم رو به افزایش، فدرال رزرو را سخت‌گیرتر می‌کند.
• بیکاری آمریکاقوی
  ۴٫۱٪ (قبلی ۴٫۲٪)بازار کار قوی جای کمتری برای کاهش نرخ می‌گذارد.

سه سناریو

نشانه‌های امروز: ۳ نشانه به سمت تشدید و ۱ نشانه به سمت کاهش تنش. سناریو، نه پیش‌بینی: جهت اثر هر عامل بر بازار ایران، نه عدد قیمت آینده.

• دلار ضمنی: از قیمت طلای ۲۴ عیار داخلی و اونس جهانی محاسبه می‌شود (طلای ۲۴ × ۳۱٫۱ ÷ اونس) و روند نرخ ارز را بدون منبع جداگانه نشان می‌دهد؛ ممکن است با دلار بازار آزاد کمی فرق داشته باشد.
• به‌روزرسانی: داده‌های آمریکا ماهانه، نفت و شاخص دلار هفتگی و ریسک ژئوپلیتیک با هر رویداد مهم، با ذکر منبع.

منابع: BLS (تورم و بیکاری آمریکا)، فدرال رزرو و CME FedWatch (نرخ بهره)، ICE (نفت برنت و شاخص دلار)، TGJU (اونس و طلا). محتوای این بخش آموزشی است و توصیه خرید یا فروش نیست.

۵. بازتنظیم

وقتی سهم یک گروه دارایی بیش از ۵ واحد درصد از ترکیب مرجع فاصله بگیرد، بازتنظیم پیشنهاد می‌شود؛ اول با پول تازه، تا نیازی به فروش نباشد. پژوهش Vanguard روی داده ۱۹۲۶ تا ۲۰۰۹ نشان داد بسامد یا آستانه بهینه واحدی وجود ندارد و بازتنظیم پرتکرار فقط هزینه را بالا می‌برد.

۶. سنجش نتیجه

قیمت هر دارایی توصیه‌شده در روز تأیید ثبت و ۷ و ۳۰ روز بعد دوباره سنجیده می‌شود. هر توصیه با جایگزین کم‌ریسک آن مقایسه می‌شود: صندوق درآمد ثابت با بازده سالانه حدود ۳۵٪.

• خرید یا افزایش «درست» است اگر دارایی در ۷ روز بیش از ۰٫۵ واحد درصد (در ۳۰ روز بیش از ۱ واحد درصد) از این جایگزین جلو بیفتد.
• فروش یا کاهش «درست» است اگر به همان اندازه از آن عقب بماند. نگه‌داری و تفاوت‌های کوچک «خنثی» است.
• کنار هر نتیجه بازده واقعی هم نمایش داده می‌شود: تغییر قیمت پس از کسر تورم دوره، از تورم ماهانه مرکز آمار (۴٫۴٪، مهر ۱۴۰۵).

چرا این معیار؟ با تورم ماهانه حدود ۴ تا ۵ درصد، معیار اسمی تقریباً هر خرید را «درست» نشان می‌داد و معیار صرفاً واقعی تقریباً هر فروش را. پولی که فروخته می‌شود هم جایی نگه داشته می‌شود؛ پس مقایسه منصفانه با همان جایگزین است. مرحله بعد: مقایسه با سبد مرجع هم‌ریسک.

دیدن کارنامه کامل

۷. پاسخ‌گویی و مجوز

• مشاور سرمایه‌گذاری: اطلاعات در حال تکمیل است
• به‌روزرسانی پارامترها: تورم و بازده‌ها ماهانه؛ آستانه‌ها فصلی؛ وزن‌ها و کل روش سالانه. هر تغییر با تاریخ و دلیل ثبت می‌شود.
• منابع داده: TGJU (طلا، سکه، نقره)، TSETMC (سهام)، مرکز آمار ایران (تورم).

بک‌تست ده‌ساله (۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴)

سبدهای کارهوش روی داده واقعی ده سال گذشته آزموده شدند: سرمایه در ابتدای ۱۳۹۵، با بازتنظیم سالانه به ترکیب هدف. در این ده سال تورم قیمت‌ها را ۱۵٫۵ برابر کرد (میانگین ۳۱٫۵٪ در سال)؛ پس معیار اصلی، بازده واقعی (پس از کسر تورم) است.

• درآمد ثابت به‌تنهایی قدرت خرید را کم کرد: سالانه −۴٫۱٪ واقعی و در ۸ سال از ۱۰ سال زیان واقعی. «کم‌نوسان» در ایران به معنای «کم‌ریسک» نیست.
• ترکیب نسخه ۲ (اکنون فعال) در هر سه سطح ریسک بهتر بود: هم بازده واقعی بیشتر و هم افت کمتر. مثلاً در ریسک کم، بازده واقعی از +۶٪ به +۱۳٫۴٪ رسید و بیشترین افت از −۲۶٫۶٪ به −۱۹٫۷٪ کم شد. در ۵ سال اخیر، سبدهای فعلی کم و متوسط بازده واقعی منفی داشتند و سبدهای نسخه ۲ مثبت.
• بورس به‌تنهایی پرنوسان‌ترین بود: ۶ سال زیان واقعی و افتی تا −۵۰٫۵٪ پس از ۱۳۹۹. به همین دلیل سهم سهام حتی در ریسک زیاد محدود است.
• طلا و سکه بیشترین بازده را داشتند، چون این دهه با چند جهش ارزی همراه بود (۱۳۹۷، ۱۴۰۱، ۱۴۰۳). اما نوسان سالانه طلا حدود ۵۸٪ بود و در سال‌هایی مثل ۱۴۰۰ از تورم عقب ماند. سبد تمام‌طلا برای کسی که به این پول نیاز دارد، ریسک بزرگی است.

وضعیت: از ۱۶ آبان ۱۴۰۵ وزن‌های نسخه ۲ برای سبد مرجع کارهوش فعال است.

محدودیت‌ها: داده سالانه است و افت‌های درون سال را نشان نمی‌دهد؛ هزینه معامله، مالیات و حباب خرید سکه لحاظ نشده؛ تورم، میانگین دوازده‌ماهه مرکز آمار است نه تورم نقطه‌به‌نقطه؛ درآمد ثابت میانگین صندوق‌های رشدی «اعتماد»، «کیان»، «یاقوت»، «افران» و «سپر» است (۱۳۹۵ فقط «اعتماد»)؛ نقد با بازده صفر؛ سیگنال‌های تاکتیکی در این آزمون نیستند. وزن‌های نسخه ۲ در ۱۴۰۵ و با آگاهی از این دهه طراحی شده‌اند، پس بخشی از برتری آن‌ها ممکن است ناشی از نگاه به گذشته باشد. بازده گذشته تضمین بازده آینده نیست و این بخش توصیه سرمایه‌گذاری نیست.

منابع داده: TGJU (تاریخچه روزانه طلای ۱۸، سکه امامی و دلار آزاد)، TSETMC (شاخص کل و قیمت صندوق‌های درآمد ثابت)، مرکز آمار ایران (تورم سالانه). محاسبه: آبان ۱۴۰۵.

منابع علمی

• ESMA — Guidelines on MiFID II suitability requirements (2022)
• CFA Institute — Investment Risk Profiling: A Guide for Financial Advisors (2020)
• Klement — Investor Risk Profiling: An Overview (CFA Institute Research Foundation, 2015)
• The Grable and Lytton risk-tolerance scale: A 15-year retrospective (Financial Services Review)
• Markowitz — Portfolio Selection (Journal of Finance, 1952)
• Baur & Lucey — Is Gold a Hedge or a Safe Haven? (Financial Review, 2010)
• Neville و همکاران — What works when inflation hits? (Man Group, 2021)
• Vanguard — Rational rebalancing (2022)
• IOSCO — The use of AI and ML by market intermediaries and asset managers (2021)

محدودیت‌ها

کارهوش ابزار کمک به تصمیم است. بازارها ریسک دارند؛ سود یا حفظ اصل سرمایه تضمین نمی‌شود و بازده گذشته نشانه بازده آینده نیست. هوش مصنوعی ممکن است اشتباه کند و به همین دلیل هر توصیه پیش از ارسال توسط مشاور بررسی می‌شود. تصمیم نهایی با خود شماست.

چیدمان رایگان سبد شفافیت و کارنامه